CERN feliciteert de Belgische Nobelprijswinnaar Francis Halzen

De detectie van hoogenergetische neutrino’s uit de ruimte is bekroond met de Nobelprijs voor Natuurkunde van 2026.

De Nobelprijs voor Natuurkunde van 2026 is toegekend aan Francis Halzen voor zijn bijdragen aan het IceCube Neutrino Observatory, dat hoogenergetische neutrino’s ontdekte die van ver buiten ons zonnestelsel afkomstig zijn. Dit werk effent de weg voor een nieuwe generatie observatoria die neutrino’s inzetten als unieke boodschappers van extreme omgevingen in de verre kosmos.

Elke seconde passeren ongeveer 100 biljoen neutrino’s je lichaam. Deze deeltjes zijn echter uiterst moeilijk te detecteren, omdat ze slechts zeer zelden een wisselwerking aangaan met materie. Vanwege dit ongrijpbare karakter zijn er extreem gevoelige experimenten nodig om ze te kunnen onderzoeken. Een daarvan is IceCube, dat zich op Antarctica bevindt en door CERN als officieel experiment wordt erkend.

De IceCube-detector bestaat uit meer dan 5000 lichtsensoren, verspreid over een kubieke kilometer ijs op ongeveer twee kilometer diepte onder het oppervlak van de Zuidpool. Door een dergelijk groot volume te gebruiken, neemt de kans toe dat een neutrino botst met het ijs; hierbij ontstaat een lichtflits die door de sensoren kan worden opgevangen.

Van Gargamelle tot de huidige Large Hadron Collider (LHC): neutrino’s vormen altijd al een essentieel onderdeel van het onderzoek bij CERN. Momenteel draagt ​​CERN bij aan onderzoek naar neutrinofysica via het ‘Neutrino Platform‘, waar instrumenten worden ontwikkeld en getest voor toonaangevende neutrinoprojecten zoals DUNE, en via experimenten zoals NA61 en NA65. Daarnaast kan CERN met de instrumenten FASER en SND@LHC neutrino’s detecteren die direct in de LHC worden geproduceerd – een ontwikkeling die een nieuw tijdperk in de neutrinofysica bij deeltjesversnellers heeft ingeluid. Hoewel de neutrino’s die door FASER en SND@LHC worden waargenomen een lagere energie hebben dan die van IceCube, vormt de studie naar deze ‘versneller-neutrino’s’ een waardevolle aanvulling op het werk van IceCube bij het doorgronden van deze ongrijpbare deeltjes.

“Het is fantastisch om te zien dat de astrodeeltjesfysica erkenning krijgt van het Nobelcomité”, aldus Mark Thomson, directeur-generaal van CERN. “De visie en het leiderschap van Francis Halzen zijn fundamenteel geweest voor het succes van IceCube – een door CERN erkend experiment dat ons begrip van astrofysische, hoogenergetische neutrino’s volledig heeft veranderd.”